U bent hier

KERKENPLAN BORNEM

Begin deze eeuw werden de kerkfabrieken regionale, vlaamse materie. Nu vijftien jaar later, bestaat er een Onroerend Erfgoeddecreet dat één kerkenbeleidsplan per gemeente noodzakelijk maakt om aanspraak te kunnen maken op premies of subsidies van de Vlaamse overheid, zowel voor beschermde als niet-beschermde gebouwen. Zo’n plan omvat een langetermijnvisie op de toekomst van alle parochiekerken op het grondgebied van de gemeente. Het geeft aan welke parochiekerken maximaal de huidige bestemming behouden, welke in aanmerking komen voor neven- of voor herbestemming, en voor welke parochiekerken sloop en de realisatie van een nieuwe ontwikkeling mogelijk of wenselijk is. Er wordt daarbij ook aangegeven in welke kerken valorisatie mogelijk is, waarmee alle activiteiten bedoeld worden om de waarde van de kerk te versterken zoals concerten en tentoonstellingen. Bij nevenbestemmingen wordt er een onderscheid gemaakt tussen multifunctioneel gebruik waarbij een ‘delen qua gebruik in tijd’ wordt gehanteerd, en een gedeeld gebruik, waarbij de ruimte wordt ingedeeld met onder meer afzonderlijke nutsvoorzieningen en sanitair. In beide gevallen blijft liturgisch gebruik van de kerk mogelijk. Bij herbestemmingen wordt de kerk ontwijd, en krijgt ze een volledige nieuwe bestemming.

Het Vicariaat Vlaams Brabant en Mechelen heeft er sedert enkele jaren voor geopteerd om parochies op eenzelfde gemeentelijk grondgebied te fusioneren. In Bornem gebeurde dat in 2015, met de aanstelling van de pastorale zoneploeg door Mgr. Leon Lemmens in de abdijkerk, op het einde van dat jaar. In iedere nieuwe parochie ontstaan er op die manier prioritaire en niet-prioritaire kerken, en dat vindt dan weer zijn vertaling in een gemeentelijk kerkenbeleidsplan. Zo wordt in de parochie Bornem ‘Onze Lieve Vrouw aan de Schelde’ de abdijkerk, in samenspraak met de VZW Sint-Bernardus en de Gemeentelijke overheid, volledig voor liturgie behouden, met mogelijkheid tot valorisatie. Ook de oude kerk van Hingene, waarvoor een restauratiedossier lopende is, zal na restauratie uitsluitend voor liturgie, eveneens met mogelijkheid tot valorisatie, gebruikt worden. We kunnen echter niet buiten het gegeven om dat het gemiddelde aantal kerkgangers en liturgische vieringen in de acht kerken van Bornem verder blijft dalen. Het is daarbij een kwestie van pastorale eerlijkheid om de andere kerken van Bornem voortaan in aanmerking te laten komen voor nevenbestemmingen. Ook daarvoor voorzien de agentschappen Onroerend Erfgoed en Binnenlands Bestuur mogelijkheden van subsidiëring, respectievelijk voor beschemde en niet-beschermde gebouwen. Daartoe keurde de gemeenteraad het kerkenbeleidsplan voor Bornem, - dat eerder al goedkeuring verkregen heeft in de pastorale zoneploeg, de kerkraad en het aartsbisdom -  op zijn beurt goed, in de zitting van 14 februari 2017.

Onze kerkgebouwen een tweede leven geven is een ambitieus project. Ze maken deel uit van onze vlaamse cultuur, en ons vlaamse landschap. Wat er in deze gebouwen gevierd en gezegd is geworden heeft mee het volk gemaakt dat we nu zijn. We mogen daar terecht fier op zijn. Maar we kijken ook vooruit, en we hopen in samenwerking met de verschillende overheden gauw nieuwe gebruiksbestemmingen te kunnen realiseren zodat onze kerken weer een dagelijkse frequentie kennen, ten dienste van de samenleving vandaag. Wij richten ons het liefst tot het verenigingsleven, tot de sociaal-culturele sector, als het gaat over het zoeken naar partners. U bent hierbij allen uitgenodigd om u te richten tot de kerkraad van Bornem met alle goede ideeën, suggesties en mogelijke interesses in partnerships. Voorzitter van de kerkraad, Eugeen Van Lent, eugeen.vanlent@gmail.com is uw aanspreekpunt.

In het kerkenbeleidsplan van Bornem voorziet de kerkraad in samenwerking met het gemeentebestuur, ondermeer in de loop van dit jaar nog de opstart van een studie voor de kerken van Branst, Mariekerke, Weert, Wintam en Eikevliet, waarin het zoeken naar nevenbestemmingen zal begeleid worden. Mochten er geen mogelijke pistes van nevenbestemming gevonden worden, dan wordt vanaf 2020 ook herbestemming mogelijk. Voor de kerken van Bornem O.L.Vrouw & St.-Leodegarius en de nieuwe kerk van Hingene wordt er eveneens aan de mogelijkheid van nevenbestemmingen gedacht.

Aan alle inwoners van Bornem wordt een uitnodiging gericht om deel te nemen aan de dorpsdebatten die de Gemeente organiseert in de loop van de maand juni 2017: op 12 juni in Bornem, op 15 juni in Hingene, en op 19 juni in Branst. In deze debatten zal ook de toekomst van de kerkgebouwen aan bod komen. Uw mening en uw mogelijke interesse als partner in het gebruik van de kerkgebouwen interesseert ons ! Verdere info, onder meer plaats en datum, volgt via gemeentelijke en parochiale kanalen.

Het is bij dit alles heel belangrijk om te zien hoe in de pastorale beleidsnota’s van het Vicariaat Vlaam Brabant en Mechelen de nieuwe pastorale zones en parochies uitgenodigd worden om toe te werken naar één of enkele ‘zondagsgemeenschappen’. Grote vieringen zullen in de toekomst steeds meer in de grote kerken van de parochies thuishoren, en de onthaalcapaciteit van de niet-prioritaire kerken zal dan ook via nevenbestemmingen kleiner kunnen worden. Concreet wil dat zeggen dat de parochianen geleidelijk aan zullen uitgenodigd worden om zich van kerk tot kerk te verplaatsen in de nieuwe parochie “Bornem Onze-Lieve-Vrouw aan de Schelde” en in de pastorale zone Bornem&Sint-Amands, al naar gelang de aard van de viering. De Goede Week- , Vijfdezondag- en de He®bronvieringen zetten ons daartoe al op weg. Kleine vieringen zullen in kleine kerken kunnen, een grote begrafenis bijvoorbeeld, zal meer en meer thuishoren in een grote kerk, ook al is dat niet de dichtstbijzijnde. We zijn er ons zeer bewust van dat zo’n mentale ommeslag tijd vergt, en dat de weg van de geleidelijkheid gaan hierin zowel de parochianen als de lokale gemeenschappen altijd het verst zal brengen. We rekenen hiervoor op jullie aller medewerking en goodwill.

Vlaanderen en Klein Brabant liggen bezaaid met kerken. Acht is niet weinig voor een gemeente als Bornem. Buiten de kerkgebouwen zijn er nog veel andere gebouwen van en voor de Kerk, waardoor het erop lijkt dat de Kerk in de realiteit van het katholieke geloofsleven vandaag, een veel te grote jas draagt.

Pastorie- en kerkenplannen herknippen die jas weer op maat, tot op de juiste maat van de huidige behoeften van de nieuwe parochie en de pastorale zone. Op het moment dat de schaar erin gaat kan dat wat ontredderend zijn, maar uiteindelijk -en dat is mijn vaste vertrouwen- zal iedereen zich best kunnen vinden in een ‘eindresultaat op maat’.

Hedwig Reyntjens, aangesteld priester